و فاضل وشنوه‌اى ، اسناد حديث را در كتابى مستقل جمع كرده كه در دار التقريب مصر به چاپ رسيده است پس بايد رجوع به امامان نمود و معناى حديث را از آنان استفسار كرد : 1 - علامه مجلسى با سند خود از حماد بن عثمان نقل مىكند كه به امام صادق ( عليه السلام ) عرض كردم : احاديث شما براى ما مختلف نقل شده است فرمود : قرآن با 7 حرف نازل شده و كمترين حقى كه براى امام است اينكه بر 7 وجه فتوى دهد و اين هديهء خدا است و ما مىتوانيم آن را به مردم ببخشيم و يا نبخشيم و امساك كنيم « 1 » . مرحوم فيض كاشانى در مقدمه تفسير صافى مىنويسد : اين حديث به بطون و تأويلات قرآن ناظر است . 2 - علامه مجلسى ( ره ) نيز روايتى را از زراره و او از امام باقر ( ع ) نقل مىكند كه امام ( عليه السلام ) فرمود : قرآن با 7 وجه تفسير مىشود بعضى از آنها واقع شده و بعضى ديگر هنوز واقع نشده و آنها را ائمه ( عليهم السلام ) مىفهمند و بس . آنچه از اين دو حديث استفاده مىشود اين است كه مراد از « احرف » همان وجوه و انواع معانى است كه از كتاب خدا استفاده مىشود و اين وجوه و معانى 7 وجه مىباشد و اين ، در صورتى است كه از كلمهء سبعة ( 7 حرف ) معناى حقيقى آن مراد باشد و اما اگر كنايه از كثرت باشد مانند سبعين ( 70 ) كه كنايه از كثرت است ، پس بايد گفت : كلام خدا داراى معانى و تأويلات زيادى است كه اهل بيت آنها را مىدانند و بس و مؤيد اين معنا حديثى است كه در بحار الانوار از معلى بن خنيس نقل شده كه حضرت صادق ( عليه السلام ) فرمود : هر چيزى كه دو نفر در آن اختلاف داشته باشند حل آن و ريشه‌اش در قرآن است ولى عقلهاى مردم ، آن را درك نمىكند « 2 » . تفسير امامان ( ع ) و ديگران عده كثيرى از علماء « حرف » را به معناى « وجه » دانسته‌اند و كافى است به كتاب اتقان سيوطى و مناهل العرفان زركشى كه در اين باب متعرض شده‌اند مراجعه شود .

--> ( 1 ) بحار الانوار ، طبع جديد ، ج 92 ، ص 83 . ( 2 ) بحار الانوار ، طبع جديد ، ج 92 ، ص 100 .